Bỏ qua đến nội dung chính

Chuyên phụ tùng xe cơ giới · Bơm thủy lực · Ruột bơm · Máy công trình

Hồ Chí Minh(+8428) 3898 2851
Hệ thống thủy lực & bơm

Bơm thủy lực bánh răng và bơm piston: 7 khác biệt quyết định khi nào dùng loại nào

Bốn bơm bánh răng thủy lực: hai bơm nhôm vỏ xanh, một bơm đen và một bơm đỏ

Trả lời nhanh

Bơm thủy lực bánh răng thường đứng ở vị trí phụ trên máy xúc, làm bơm pilot cấp dầu điều khiển hoặc bơm sạc, chịu áp thấp và chạy bền. Bơm piston là bơm chính, gánh áp cao để đẩy gàu, quay toa và di chuyển. Chọn đúng loại cho đúng mạch giúp bạn không thay nhầm và không tốn oan.

Trên một chiếc máy xúc, bơm thủy lực bánh răng và bơm piston làm hai việc khác nhau, và hiểu đúng vai trò của từng loại giúp bạn không thay nhầm, không tốn oan. Bơm piston là bơm chính, gánh áp suất cao để đẩy gàu, quay toa và di chuyển. Bơm bánh răng thường đứng ở vị trí phụ, làm bơm pilot cấp dầu điều khiển hoặc bơm sạc, chịu áp thấp hơn nhưng phải chạy bền bỉ mỗi khi nổ máy. Chọn đúng loại cho đúng vị trí là bước đầu tiên để hệ thủy lực chạy êm và ít hỏng vặt.

Bơm thủy lực bánh răng là gì và làm việc ở đâu trên máy

Bơm bánh răng là loại bơm thể tích dùng hai bánh răng ăn khớp để đẩy dầu. Khi hai bánh răng quay, dầu bị cuốn theo kẽ răng từ cửa hút sang cửa đẩy. Cấu tạo gọn, ít chi tiết, nên nó rẻ và dễ chế tạo hơn bơm piston. Trên máy xúc, bạn hay gặp nó ở cụm bơm pilot, bơm sạc cho bơm chính, hoặc bơm cấp dầu cho quạt làm mát và vài mạch phụ.

Cấu tạo bơm bánh răng: ít chi tiết nên bền theo cách riêng

Một bơm bánh răng cơ bản gồm vỏ bơm, hai bánh răng, bạc lót và các phớt làm kín. Bánh răng chủ động nối với trục dẫn động, kéo bánh răng bị động quay theo. Vì ít chi tiết chuyển động, bơm bánh răng chịu dầu bẩn tốt hơn bơm piston một chút và ít kén dầu hơn. Nhưng đổi lại, khe hở giữa đỉnh răng và vỏ quyết định hiệu suất, và khe hở này mòn dần theo thời gian.

Nguyên lý bơm piston chính khác gì

Bơm piston dùng nhiều piston nhỏ chạy trong lòng xy-lanh, tì lên một đĩa nghiêng để hút và đẩy dầu. Góc nghiêng của đĩa thay đổi được, nên bơm piston điều tiết lưu lượng theo tải, tiết kiệm nhiên liệu và cho áp cao. Đây là lý do nó làm bơm chính trên hầu hết máy xúc thủy lực. Nếu bạn muốn hiểu sâu phần này, hãy xem lại nguyên lý bơm piston để nắm cách đĩa nghiêng đổi lưu lượng.

Vì sao bơm bánh răng thường làm bơm pilot

Mạch pilot cần dòng dầu ổn định, áp vừa phải, để điều khiển các van chính và tay điều khiển. Bơm bánh răng hợp vai này vì nó cho lưu lượng đều, cấu tạo đơn giản và giá thấp. Nó không cần điều tiết phức tạp như bơm chính, nên dùng bơm bánh răng vừa đủ dùng vừa tiết kiệm. Khi bơm pilot yếu, cả hệ điều khiển sẽ ì và chậm theo.

Bơm pilot yếu thì máy biểu hiện thế nào

Dấu hiệu đầu tiên thường là tay điều khiển nặng, phản hồi chậm, gàu và toa quay trễ so với thao tác. Máy có thể chạy được nhưng thiếu dứt khoát, nhất là lúc mới nổ khi dầu còn nguội. Nếu bơm pilot mòn nhiều, áp điều khiển tụt và van chính không mở đủ, khiến máy yếu toàn diện. Nhiều thợ hay nhầm triệu chứng này với lỗi van, nên cần kiểm tra áp pilot trước khi kết luận.

Áp suất làm việc: ai chịu nặng, ai chịu nhẹ

Bơm piston chính gánh phần áp cao nhất trong hệ, vì nó trực tiếp sinh lực cho các xy-lanh làm việc. Bơm bánh răng ở mạch pilot chịu áp thấp hơn nhiều, nên ứng suất lên chi tiết cũng nhẹ hơn. Chính vì mức áp khác nhau, tuổi thọ và cách hỏng của hai loại cũng khác. Theo tài liệu kỹ thuật của Bosch Rexroth, việc chọn bơm phải bám theo dải áp và lưu lượng của từng mạch, không lắp lẫn.

Độ bền và tuổi thọ: nhìn từ thực tế trong xưởng

Bơm bánh răng thường sống dai nếu dầu sạch và không bị chạy khô. Kẻ thù chính của nó là hạt mài trong dầu, làm mòn đỉnh răng và bạc lót. Bơm piston bền nhưng nhạy cảm hơn với bẩn và với hiện tượng thiếu dầu hút. Khi bơm piston hỏng, chi phí và công sức xử lý thường lớn hơn nhiều so với bơm bánh răng.

Trong xưởng, mình hay thấy bơm bánh răng chạy đều đặn nhiều năm mà chỉ cần thay phớt, miễn là chủ máy chịu khó thay dầu đúng hạn. Ngược lại, một chiếc bơm piston bị bỏ bê dầu bẩn có thể xuống cấp nhanh chỉ trong một mùa làm nặng. Tuổi thọ ở đây phụ thuộc vào cách chăm nhiều hơn là bản thân loại bơm.

Khi nào nên dùng bơm bánh răng, khi nào cần bơm piston?

Câu trả lời nằm ở việc mạch đó cần gì. Nếu mạch cần áp cao và điều tiết lưu lượng theo tải, đó là đất của bơm piston. Nếu mạch chỉ cần dòng dầu đều, áp vừa, như mạch pilot hay mạch làm mát, bơm bánh răng là lựa chọn hợp lý và kinh tế. Đừng cố lắp bơm bánh răng vào vị trí bơm chính chỉ vì nó rẻ, vì nó không sinh đủ áp và sẽ chết sớm.

Bảng so sánh nhanh bơm bánh răng và bơm piston

Tiêu chí Bơm bánh răng Bơm piston
Vị trí điển hình Bơm pilot, bơm sạc, mạch phụ Bơm chính đẩy gàu, quay toa, di chuyển
Áp suất chịu Thấp đến trung bình Cao
Điều tiết lưu lượng Cố định theo vòng quay Thay đổi theo tải nhờ đĩa nghiêng
Cấu tạo Đơn giản, ít chi tiết Phức tạp, nhiều piston
Chịu dầu bẩn Khá hơn Kém hơn, kén dầu
Chi phí thay thế Thấp hơn Cao hơn đáng kể
Kiểu hỏng thường gặp Mòn răng, mòn bạc, tụt áp pilot Xước piston, mòn đĩa, hụt lưu lượng

Bảng trên chỉ là khung nhìn nhanh. Trên máy thật, bạn vẫn phải đo đạc và nghe bệnh cụ thể trước khi quyết định.

Dấu hiệu bơm bánh răng sắp hỏng

Khi bơm bánh răng mòn, lưu lượng tụt dần và các thao tác điều khiển bắt đầu chậm. Bạn có thể thấy máy yếu hẳn lúc dầu nóng, vì khe hở mòn để dầu lọt ngược nhiều hơn khi độ nhớt giảm. Trục bơm rơ hoặc phớt rỉ dầu cũng là tín hiệu cần để mắt. Càng để lâu, mạt kim loại càng theo dầu đi khắp hệ và kéo theo hỏng hóc dây chuyền.

Tiếng kêu và nhiệt: đọc bệnh qua giác quan

Bơm bánh răng khỏe chạy êm, đều tiếng. Khi nó rít lên, hú hoặc kêu lạch cạch, thường là do thiếu dầu hút, lọt khí hoặc bạc lót đã mòn. Vỏ bơm nóng bất thường so với ngày thường cũng là dấu hiệu ma sát tăng hoặc dầu lọt nội bộ. Nếu chưa quen phân biệt các kiểu tiếng, hãy đọc thêm bài về bơm thủy lực kêu để so từng âm với từng nguyên nhân.

Nhiễm bẩn dầu: kẻ giết bơm thầm lặng

Phần lớn bơm hỏng sớm đều có bóng dáng của dầu bẩn. Hạt mài nhỏ đi theo dầu, cà vào đỉnh răng và bạc lót, làm khe hở rộng ra từng chút một. Lọc dầu tắc hoặc thay lọc trễ khiến hệ chạy với dầu chưa sạch, và bơm là nơi lãnh đủ. Giữ dầu sạch, thay lọc đúng hạn là cách rẻ nhất để bơm sống lâu.

Nước lọt vào dầu cũng nguy hiểm không kém hạt mài, vì nó phá màng dầu và gây gỉ bên trong. Khi thùng dầu ngả màu đục như cà phê sữa, đó là dấu hiệu dầu đã nhiễm nước hoặc bọt khí. Thấy vậy thì nên xử lý sớm, đừng để bơm chạy tiếp với dầu như thế.

Hàng chính hãng và hàng thay thế: chọn sao cho đúng

Hàng chính hãng thường khớp kích thước và vật liệu chuẩn, nên lắp vào chạy đúng như thiết kế. Hàng thay thế có loại tốt, có loại thường, chất lượng dao động theo nguồn hàng. Với bơm pilot chịu áp nhẹ, một số dòng hàng thay thế uy tín vẫn dùng bền nếu chọn đúng chỗ. Bạn có thể xem các lựa chọn phụ tùng bơm thủy lực để so vật liệu và xuất xứ trước khi quyết định.

Ruột bơm và chuyện thay cụm hay thay chi tiết

Nhiều khi bơm không chết hẳn, chỉ mòn phần lõi bên trong. Với bơm piston, thay ruột bơm thủy lực thường rẻ và nhanh hơn thay cả cụm, nếu vỏ và trục còn tốt. Với bơm bánh răng, đôi khi thay cả cụm lại kinh tế hơn vì chi tiết rời không nhiều. Quyết định thay gì phải dựa trên tình trạng vỏ, trục và mức mòn thực tế, không nên đoán mò.

Bảo dưỡng bơm bánh răng để kéo dài tuổi thọ

Bảo dưỡng đúng cách giúp bơm bánh răng sống lâu hơn hẳn. Vài việc nên làm đều tay:

  1. Thay dầu và lọc đúng hạn, dùng đúng loại dầu cho máy.
  2. Kiểm tra mức dầu và đường hút trước mỗi ca, tránh để bơm hút hụt.
  3. Nghe tiếng bơm lúc mới nổ, phát hiện sớm tiếng lạ.
  4. Sờ nhiệt vỏ bơm sau khi chạy tải, so với thói quen thường ngày.
  5. Xử lý ngay khi thấy rỉ dầu ở phớt trục, đừng để lọt khí.

Những việc này đơn giản nhưng bỏ qua lâu ngày sẽ trả giá bằng một lần thay bơm.

Lắp đặt và mồi dầu đúng cách

Bơm mới lắp vào mà chạy khô là cách nhanh nhất để giết nó. Trước khi nổ máy, cần mồi dầu cho bơm đầy khoang, xả khí ở đường hút và kiểm tra siết bulông đều tay. Với bơm pilot, cũng cần chắc đường dầu về sạch và thông. Chạy rà nhẹ vài phút, nghe tiếng và theo dõi nhiệt trước khi cho vào tải nặng.

Sai lầm thường gặp khi thay bơm pilot

Sai lầm phổ biến nhất là thay bơm pilot mà không tìm ra gốc bệnh. Có khi máy yếu vì van pilot kẹt hoặc lọc pilot bẩn, chứ không phải bơm. Thay bơm mới xong máy vẫn yếu thì vừa tốn tiền vừa mất công. Trước khi tháo bơm, hãy kiểm tra áp pilot, đường dầu và lọc để chắc chắn bơm mới là thủ phạm.

Chọn phụ tùng theo đời máy và dòng bơm K3V, K5V

Nhiều bơm chính trên máy xúc thuộc các họ như K3V, K5V, và mỗi đời máy lại có chi tiết khác nhau. Bơm pilot đi kèm cũng thay đổi theo cụm bơm chính đó. Khi mua phụ tùng, cần báo đúng đời máy, mã cụm bơm và số sê-ri để tránh lắp nhầm. Sai một chi tiết nhỏ về kích thước trục hay bích lắp là bơm không vào, hoặc vào nhưng chạy sai.

Chi phí: vì sao không nên nhìn giá đơn thuần

Giá một bộ bơm dao động theo đời máy, tình trạng và nguồn hàng, nên khó nói con số cố định. Bơm bánh răng làm pilot thường rẻ hơn nhiều so với bơm piston chính. Nhưng chọn hàng quá rẻ mà mòn nhanh thì tính ra lại đắt, vì công tháo lắp và thời gian máy nằm đều tốn. Nên cân giữa giá, chất lượng và độ sẵn hàng, thay vì chỉ nhìn con số ban đầu.

Khi nào gọi thợ, khi nào tự xử lý được

Việc kiểm tra mức dầu, thay lọc, nghe tiếng và sờ nhiệt thì chủ máy tự làm được. Nhưng khi phải đo áp, tháo cụm bơm hay chỉnh đĩa nghiêng của bơm piston, nên để thợ có đồ nghề và kinh nghiệm làm. Tháo bơm sai cách dễ làm hỏng thêm phớt, trục hoặc để bẩn lọt vào. Biết giới hạn của mình cũng là cách tiết kiệm.

Chọn đúng loại bơm cho đúng vị trí

Bơm thủy lực bánh răng và bơm piston không hơn kém nhau, chúng chỉ hợp cho những việc khác nhau. Hiểu vai trò từng loại giúp bạn chẩn đúng bệnh, thay đúng chỗ và giữ máy chạy bền. Nếu bạn đang cần thay bơm hoặc tìm linh kiện phù hợp với đời máy của mình, xem các lựa chọn phụ tùng bơm thủy lực và trao đổi thêm để chọn đúng loại cho đúng mạch.

Điểm chính

  • Bơm thủy lực bánh răng thường làm bơm pilot hoặc bơm sạc, chịu áp thấp và chạy bền.
  • Bơm piston là bơm chính, gánh áp cao và điều tiết lưu lượng theo tải nhờ đĩa nghiêng.
  • Đừng lắp bơm bánh răng vào vị trí bơm chính vì nó không sinh đủ áp và sẽ chết sớm.
  • Dầu bẩn và chạy khô là hai nguyên nhân giết bơm nhanh nhất, giữ dầu sạch là rẻ nhất.
  • Bơm pilot yếu khiến tay điều khiển nặng và máy trễ; kiểm tra áp pilot trước khi thay bơm.
  • Chọn phụ tùng theo đúng đời máy, mã cụm bơm và số sê-ri để tránh lắp nhầm.

Người viết

Trần Quốc Bảo

Trần Quốc Bảo phụ trách mảng bơm và ruột bơm thủy lực tại xưởng Việt Trung Hải. Anh trực tiếp đo áp, đại tu và thử tải bơm cho nhiều đời máy xúc, và viết về nguyên lý bơm, ruột bơm K3V cùng cách xử lý bơm yếu dựa trên ca thực tế tại xưởng.

Phụ tùng liên quan

Đúng bộ phận nói đến trong bài — gửi đời máy hoặc mã bơm để đối chiếu.

Sản phẩm liên quan

Câu hỏi thường gặp

Bơm thủy lực bánh răng có thay được cho bơm piston chính không?

Không nên. Bơm bánh răng không sinh đủ áp và không điều tiết lưu lượng theo tải như bơm piston, nên lắp vào vị trí bơm chính sẽ yếu và chết sớm. Mỗi loại hợp cho một mạch riêng.

Vì sao bơm bánh răng hay được dùng làm bơm pilot?

Vì mạch pilot chỉ cần dòng dầu đều và áp vừa phải để điều khiển van và tay điều khiển. Bơm bánh răng cho lưu lượng ổn định, cấu tạo đơn giản và giá thấp, nên hợp vai này và tiết kiệm.

Làm sao biết bơm pilot đang yếu?

Tay điều khiển nặng, phản hồi chậm, gàu và toa quay trễ, nhất là lúc mới nổ khi dầu còn nguội. Nếu nghi ngờ, hãy kiểm tra áp pilot trước, vì triệu chứng này dễ nhầm với lỗi van.

Bơm bánh răng bền hơn hay bơm piston bền hơn?

Cả hai đều bền nếu dầu sạch và không chạy khô. Bơm bánh răng chịu dầu bẩn tốt hơn một chút, còn bơm piston nhạy hơn với bẩn nhưng cho áp cao. Khi bơm piston hỏng, chi phí xử lý thường lớn hơn nhiều.

Nên chọn hàng chính hãng hay hàng thay thế cho bơm pilot?

Hàng chính hãng khớp chuẩn và chạy đúng thiết kế. Với bơm pilot chịu áp nhẹ, một số dòng hàng thay thế uy tín vẫn dùng bền nếu chọn đúng chỗ. Nên cân giữa chất lượng, giá và độ sẵn hàng.

Bài viết liên quan

Van điện từ solenoid và cụm van pilot máy xúc kèm dây điệnHệ thống thủy lực & bơm

Van một chiều thủy lực: 5 dấu hiệu hỏng và cách kiểm tra

Van một chiều thủy lực giữ tải trên xy lanh bằng cách chặn dòng dầu ngược. Nhận biết 5 dấu hiệu hỏng, cách kiểm tra bằng cô lập và tắt máy, và phân biệt tụt do van hay do phớt xy lanh.

Trần Quốc Bảo15 phút

Cần đúng phụ tùng cho máy của bạn?

Gửi đời máy, mã bơm hoặc ảnh tem — đội kỹ thuật đối chiếu và báo giá.

Nhận báo giá