Bỏ qua đến nội dung chính

Chuyên phụ tùng xe cơ giới · Bơm thủy lực · Ruột bơm · Máy công trình

Hồ Chí Minh(+8428) 3898 2851
Hiểu về máy công trình & hệ thống

Cấu tạo hệ thống thủy lực máy xúc: hướng dẫn theo sơ đồ

Hai bơm piston thủy lực: một bơm sơn vàng và một bơm đôi sơn đỏ, nhìn từ phía trục

Trả lời nhanh

Hệ thống thủy lực máy xúc là một vòng dầu khép kín: bơm chính hút dầu từ thùng, nén lên áp cao, đưa qua van phân phối tới xy lanh và mô tơ, rồi dầu hồi qua lọc và két mát trở về thùng. Hiểu được dòng dầu đi từ đâu đến đâu giúp bạn khoanh vùng hư hỏng nhanh và sửa đúng chỗ thay vì thay nhầm chi tiết.

Hệ thống thủy lực máy xúc là toàn bộ đường dầu có áp giúp gàu, tay, ben, toa quay và bộ di chuyển làm việc. Nói gọn lại, bơm hút dầu từ thùng, nén lên áp cao, đẩy qua van phân phối rồi chia tới xy lanh và mô tơ; làm xong việc, dầu theo đường hồi qua lọc và két mát trở về thùng. Khi bạn nắm được dòng dầu đi từ đâu đến đâu, gần như mọi hư hỏng đều khoanh vùng được nhanh hơn. Bài này đi đúng theo đường dầu đó, từ thùng ra tới đầu công tác rồi quay về, để bạn hình dung cả hệ thống như một vòng tuần hoàn khép kín.

Hệ thống thủy lực máy xúc gồm những cụm nào?

Một cỗ máy xúc bánh xích hay bánh lốp đều xoay quanh vài cụm cốt lõi. Thùng dầu chứa và làm nguội dầu; bơm chính tạo lưu lượng và áp; van phân phối tổng chia dầu cho từng cơ cấu. Sau đó là xy lanh cho ben, tay, gàu, mô tơ quay toa và mô tơ di chuyển hai bên. Xen giữa là bơm pilot, các van an toàn, đường hồi, lọc và két làm mát.

Mỗi cụm có một việc riêng, nhưng chúng phụ thuộc lẫn nhau. Một chi tiết yếu ở đầu nguồn, ví dụ ruột bơm mòn, sẽ kéo theo cả dàn động tác chậm đi. Vì thế thợ giỏi luôn nhìn hệ thống thủy lực máy xúc như một chuỗi, không sửa lẻ từng chỗ mà bỏ qua đầu nguồn.

Dòng dầu đi từ đâu đến đâu

Hãy tưởng tượng bạn ngồi trên dầu và trôi theo nó. Bắt đầu ở thùng, dầu bị bơm hút qua đường hút lớn, đi vào bơm chính. Trong bơm, dầu bị nén, rời bơm ở áp cao rồi chạy tới van phân phối tổng. Tại đây, tùy bạn kéo cần nào, van mở đường cho dầu tới đúng xy lanh hoặc mô tơ.

Sau khi đẩy piston hoặc quay mô tơ, dầu mất bớt năng lượng và trở thành dầu hồi. Nó theo đường hồi về, chui qua lọc để bỏ lại mạt kim loại và cặn, qua két mát để hạ nhiệt, rồi rơi lại vào thùng. Vòng này lặp lại liên tục khi máy chạy. Nắm được sáu chặng đó, bạn đã hiểu hơn nửa hệ thống.

Thùng dầu và đường hút

Thùng dầu không chỉ là cái bể chứa. Nó cho dầu thời gian lắng bọt, tách nước và tản bớt nhiệt trước khi bơm hút lại. Trong thùng thường có vách ngăn để dầu hồi không xộc thẳng vào miệng hút, tránh cuốn theo bọt khí.

Đường hút là điểm nhạy cảm mà nhiều người quên. Nếu lọc hút bẩn, gioăng mặt bích hở hoặc mức dầu thấp, bơm sẽ hút phải không khí. Lúc đó bạn nghe tiếng bơm rít, dầu sủi bọt và động tác giật cục. Đây cũng là lý do sau mỗi lần mở hệ thống, việc xả gió hệ thống thủy lực gần như bắt buộc, nếu không bọt khí sẽ phá dần bơm và van.

Bơm chính: trái tim của hệ thống

Bơm chính là nơi năng lượng cơ từ động cơ biến thành năng lượng dầu. Trên đa số máy xúc cỡ trung và lớn, đây là bơm piston hướng trục kiểu đĩa nghiêng, thường thấy ở các dòng như K3V, K5V. Đĩa nghiêng càng dốc thì bơm đẩy càng nhiều dầu mỗi vòng, nên máy có thể thay đổi lưu lượng theo tải.

Bên trong bơm là cụm ruột: block xy lanh, các piston nhỏ, đĩa phân phối và mặt trượt. Đây là phần mòn nhiều nhất vì làm việc ở áp cao liên tục. Khi ruột mòn, dầu lọt nội bộ, máy yếu dần dù động cơ vẫn khỏe. Nhiều trường hợp chỉ cần thay bộ ruột bơm thủy lực đúng đời là máy lấy lại lực mà chưa phải thay cả bơm.

Bộ điều tiết bơm và tín hiệu điều khiển

Bộ điều tiết, hay còn gọi là regulator, là bộ não nhỏ gắn trên lưng bơm. Nó đọc tín hiệu áp và tín hiệu từ tay điều khiển, rồi quyết định đẩy đĩa nghiêng dốc lên hay xẹp xuống. Nhờ đó bơm cấp nhiều dầu khi cần lực và giảm lưu lượng khi máy nhàn, giúp tiết kiệm nhiên liệu và bảo vệ động cơ.

Khi bộ điều tiết sai, triệu chứng rất dễ nhầm với bơm hỏng. Máy có thể nóng máy, ì ở tải nặng hoặc giật khi bắt đầu động tác. Trước khi vội mở bơm, nên kiểm tra và cân chỉnh bộ điều tiết bơm, vì nhiều khi lỗi nằm ở đây chứ không phải ở ruột.

Bơm pilot và mạch điều khiển

Ngoài bơm chính, máy còn một bơm nhỏ gọi là bơm pilot. Nó tạo một dòng dầu áp thấp riêng để điều khiển. Khi bạn đẩy cần, thực ra bạn đang mở các van pilot nhỏ, và chính dầu pilot đi đẩy con trượt trong van phân phối tổng.

Hiểu điều này rất quan trọng khi chẩn đoán. Nếu một động tác không ăn nhưng bơm chính vẫn khỏe, lỗi có thể nằm ở mạch pilot: van pilot kẹt, dây tín hiệu tắc hoặc áp pilot yếu. Sờ tay, nghe tiếng và thử từng cần sẽ giúp bạn tách bạch giữa lỗi lực và lỗi điều khiển.

Van phân phối tổng làm nhiệm vụ gì?

Van phân phối tổng là ngã tư trung tâm của hệ thống. Bên trong là nhiều con trượt, mỗi con phụ trách một cơ cấu: ben, tay, gàu, quay toa, di chuyển. Khi con trượt dịch, nó mở đường cho dầu áp cao tới một phía xy lanh và mở đường hồi cho phía kia.

Điểm hay của van tổng là nó cho phép làm nhiều động tác cùng lúc, ví dụ vừa co tay vừa quay toa. Nó cũng chứa các van phụ như van an toàn cổng và van chống tụt. Khi van tổng rò trong hoặc con trượt mòn, bạn sẽ thấy động tác tụt nhẹ khi giữ tải hoặc mất lực ở một hướng nhất định.

Van an toàn và van tràn

Không hệ thống áp cao nào an toàn nếu thiếu van xả. Van an toàn chính giới hạn áp tối đa của cả hệ, xả bớt dầu về thùng khi áp vượt ngưỡng, tránh nổ ống hay vỡ bơm. Ngoài ra còn các van an toàn cổng bảo vệ riêng từng xy lanh khi gặp tải sốc, ví dụ gàu đập trúng đá.

Cách chỉnh và kiểm tra các van này phải theo đúng thông số của nhà sản xuất, chẳng hạn theo tài liệu kỹ thuật của Kobelco cho dòng máy tương ứng. Chỉnh sai một chút cũng đủ khiến máy yếu hoặc nóng bất thường. Đây là phần không nên chỉnh mò theo cảm tính.

Xy lanh ben, tay và gàu

Xy lanh là nơi áp dầu biến thành lực đẩy thẳng. Dầu vào một buồng đẩy piston ra, dầu buồng kia hồi về; đảo chiều thì động tác ngược lại. Ben nâng cả cần, tay co duỗi, gàu múc và đổ, tất cả đều nhờ ba nhóm xy lanh này.

Hỏng thường gặp ở xy lanh là chảy dầu qua phớt và xước ty. Khi phớt piston mòn, dầu lọt từ buồng áp cao sang buồng kia, làm cần tụt từ từ khi bạn giữ tải. Ty bị xước hay móp thường do va đập hoặc bụi bám, và một khi xước sâu thì phớt sẽ mau hỏng lại dù mới thay.

Mô tơ quay toa

Mô tơ quay toa biến dầu áp cao thành chuyển động xoay của cả thân trên. Nó thường đi kèm hộp giảm tốc để có mô men lớn, và có phanh giữ toa đứng yên khi bạn thả cần. Cụm này chịu tải sốc mỗi lần khởi động và dừng quay, nên hao mòn theo thời gian.

Dấu hiệu mô tơ quay hoặc van của nó có vấn đề là toa quay chậm, trớn nhiều khi dừng, hoặc phát tiếng va khi đổi chiều. Trước khi kết luận mô tơ hỏng, nên loại trừ áp bơm yếu, vì áp thiếu cũng làm quay toa uể oải y hệt.

Mô tơ di chuyển

Hai mô tơ di chuyển nằm ở hai bên khung xích, mỗi bên một cái, cũng là loại piston kèm hộp số cuối. Chúng nhận dầu qua khớp xoay trung tâm, nhờ đó thân trên xoay bao nhiêu vòng thì đường dầu xuống gầm vẫn không bị xoắn.

Khi một bên di chuyển yếu hơn bên kia, máy sẽ lết lệch, chạy thẳng mà cứ nghiêng về một phía. Nguyên nhân có thể ở mô tơ, ở khớp xoay trung tâm rò trong, hoặc ở van cân bằng. Đây là lỗi cần thử có tải thực tế mới thấy rõ, chạy không tải nhiều khi vẫn bình thường.

Đường hồi và lọc hồi

Sau khi làm việc, dầu về thùng không đi thẳng mà chui qua lọc hồi. Lọc này giữ lại mạt kim loại, cao su phớt và cặn bẩn sinh ra trong quá trình mài mòn. Một lõi lọc tốt bảo vệ cả bơm lẫn van khỏi những hạt cứng li ti.

Khi lọc hồi tắc, dầu bị cản, áp trong đường hồi tăng và có thể phá phớt hoặc bung van by-pass. Nếu van by-pass mở, dầu bẩn đi tắt không qua lọc, và từ đó bơm bắt đầu ăn mạt. Vì vậy thay lõi lọc đúng hạn là cách rẻ nhất để giữ tuổi thọ cả hệ thống.

Két làm mát dầu

Dầu thủy lực làm việc nhiều sẽ nóng lên, và dầu nóng thì loãng, mất khả năng bôi trơn cũng như dễ oxy hóa. Két làm mát, thường đặt cạnh két nước, thổi gió qua để hạ nhiệt dầu trước khi nó về thùng.

Két bám bụi, đất hoặc lá cây là chuyện thường ngoài công trường. Khi két bẩn, dầu không nguội kịp, cả hệ nóng lên, độ nhớt tụt và bơm mòn nhanh hơn. Xịt sạch két định kỳ là việc nhỏ nhưng cứu được nhiều tiền sửa chữa về sau.

Dầu thủy lực đóng vai trò gì?

Dầu không chỉ truyền lực, nó còn bôi trơn, làm mát và làm kín. Một loại dầu đúng độ nhớt sẽ vừa truyền áp tốt vừa giữ màng dầu bảo vệ chi tiết. Dùng sai độ nhớt hoặc pha lẫn loại khác nhau có thể làm sủi bọt và ăn mòn phớt.

Nước và bụi là hai kẻ thù lớn nhất của dầu. Nước làm dầu đục như sữa và gây gỉ; bụi tạo hạt mài phá bơm và van. Vì thế nắp thùng, thông hơi và các phớt phải kín, và dầu phải được thay hoặc lọc theo đúng tình trạng thực tế của máy chứ không đợi đến khi có sự cố.

Tại sao phải xả gió khi thay dầu hay sửa bơm?

Không khí lọt vào hệ thống là nguyên nhân âm thầm phá bơm. Bọt khí bị nén và giãn liên tục ở áp cao sinh ra hiện tượng xâm thực, ăn mòn bề mặt kim loại từ bên trong. Máy có gió trong dầu thường chạy giật, kêu ồn và yếu bất thường.

Sau khi thay dầu, thay bơm hay mở bất kỳ mối nối nào, bạn cần mồi dầu và xả gió đúng cách trước khi cho máy làm nặng. Quy trình xả gió hệ thống thủy lực không khó nhưng phải làm đủ bước, nếu bỏ qua thì bơm mới cũng có thể hỏng sớm. Đây là bước nhiều thợ vội vàng hay cắt bớt và phải trả giá.

Dấu hiệu hệ thống thủy lực máy xúc bắt đầu yếu

Máy yếu ít khi đến đột ngột; nó báo trước bằng nhiều dấu hiệu nhỏ. Thường gặp nhất là chậm động tác khi tải nặng, nóng dầu nhanh, và tiếng bơm to hơn bình thường. Bạn cũng có thể thấy máy phải rồ ga cao hơn mới làm được việc như trước.

Khi nhiều dấu hiệu xuất hiện cùng lúc, khả năng cao là bơm hoặc bộ điều tiết đã xuống. Bài chi tiết về bơm thủy lực yếu sẽ giúp bạn phân biệt lỗi ở bơm, ở van hay chỉ ở dầu và lọc. Chẩn đoán đúng đầu nguồn giúp bạn không thay nhầm chi tiết và tốn tiền oan.

Bảng tra nhanh cụm chi tiết và chức năng

Bảng dưới đây tóm tắt vai trò từng cụm và dấu hiệu khi nó có vấn đề, để bạn khoanh vùng nhanh ngoài công trường.

Cụm chi tiết Nhiệm vụ chính Dấu hiệu khi hỏng
Thùng và đường hút Chứa, lắng, tản nhiệt dầu Sủi bọt, bơm rít, thiếu dầu
Bơm chính Tạo lưu lượng và áp Yếu đều, nóng, ồn
Bộ điều tiết Điều lưu lượng theo tải Ì tải nặng, giật, nóng máy
Bơm pilot Cấp dầu điều khiển Một động tác không ăn
Van phân phối Chia dầu cho cơ cấu Tụt tải, mất lực một hướng
Van an toàn Giới hạn áp, chống sốc Yếu chung, nóng bất thường
Xy lanh Đẩy lực thẳng Chảy dầu, tụt cần
Mô tơ quay, di chuyển Tạo chuyển động xoay Quay chậm, lết lệch
Lọc và két mát Lọc bẩn, hạ nhiệt Dầu bẩn, nóng, mòn nhanh

Hàng chính hãng hay hàng thay thế?

Khi thay phụ tùng, bạn thường đứng giữa hàng chính hãng và hàng thay thế. Hàng chính hãng khớp chuẩn và bền, nhưng giá cao hơn đáng kể và đôi khi phải chờ. Hàng thay thế chất lượng tốt có thể tiết kiệm nhiều, miễn là chọn đúng nhà cung cấp uy tín và đúng đời máy.

Kinh nghiệm là chọn theo vị trí chi tiết. Với những cụm chịu áp cao như ruột bơm hay bộ điều tiết, chất lượng vật liệu và dung sai rất quan trọng. Bạn có thể tham khảo thêm các dòng phụ tùng bơm thủy lực để so sánh trước khi quyết định thay lẻ hay thay cụm.

Bảo dưỡng hệ thống thủy lực đúng cách

Bảo dưỡng thủy lực xoay quanh ba việc: giữ dầu sạch, giữ dầu mát và giữ hệ kín. Thay lọc đúng hạn, xịt két định kỳ, kiểm tra rò rỉ và mức dầu là những việc nhỏ nhưng quyết định tuổi thọ. Một hệ được chăm đều gần như không bao giờ hỏng đột ngột.

  1. Kiểm tra mức và màu dầu mỗi ngày trước khi nổ máy.
  2. Thay lõi lọc hồi và lọc hút theo đúng chu kỳ của máy.
  3. Xịt sạch két mát khi thấy dầu nóng nhanh hơn thường lệ.
  4. Siết lại các mối nối rò và thay phớt ngay khi thấy rỉ dầu.
  5. Sau mỗi lần mở hệ, mồi dầu và xả gió đầy đủ.

Những sai lầm thường gặp khi tự sửa

Sai lầm hay gặp nhất là thấy máy yếu liền đổ tại bơm và thay ngay bơm mới. Nhiều khi lỗi chỉ ở lọc tắc, dầu sai độ nhớt hoặc bộ điều tiết lệch. Thay bơm trong tình huống đó vừa tốn kém vừa không giải quyết gốc.

Sai lầm thứ hai là bỏ qua độ sạch khi lắp ráp. Một hạt bụi bằng đầu kim lọt vào cũng đủ làm kẹt con trượt van hay xước mặt bơm. Làm thủy lực phải sạch như phòng mổ: che chắn đường ống hở, dùng dầu sạch để mồi, và không dùng giẻ xơ lau chi tiết.

Khi nào nên thay cụm ruột bơm hoặc bộ điều tiết?

Khi bơm đã yếu rõ dù dầu và lọc còn tốt, và đo kiểm cho thấy lọt dầu nội bộ, đó là lúc nghĩ tới thay ruột. Ruột bơm mòn không phục hồi được bằng cân chỉnh, nên thay đúng bộ theo đời máy là cách bền nhất. So với thay nguyên bơm, thay ruột thường tiết kiệm hơn khi vỏ bơm còn tốt.

Nếu triệu chứng nghiêng về giật, ì tải và nóng máy hơn là yếu đều, thì nên xem bộ điều tiết trước. Có khi chỉ cần phục hồi hoặc thay bộ điều tiết là máy trở lại bình thường. Cách chắc chắn nhất vẫn là đo kiểm trước khi mở, để biết mình đang chữa đúng bệnh.

Bắt đầu từ đâu nếu máy bạn đang yếu

Nếu bạn đang nghi hệ thống thủy lực máy xúc của mình xuống lực, hãy bắt đầu bằng việc kiểm tra dầu, lọc và độ sạch trước, rồi mới soi tới bơm và van. Khi đã khoanh vùng được cụm cần thay, xem qua danh mục phụ tùng bơm thủy lực để chọn đúng loại cho đời máy của bạn. Cần tư vấn chọn ruột bơm hay bộ điều tiết phù hợp, cứ liên hệ để được hướng dẫn theo đúng tình trạng máy.

Điểm chính

  • Hệ thống thủy lực máy xúc là vòng dầu khép kín từ thùng qua bơm, van, cơ cấu rồi hồi về.
  • Bơm chính và ruột bơm là nơi mòn nhiều nhất và hay gây yếu máy.
  • Bộ điều tiết lệch dễ bị nhầm là bơm hỏng, nên kiểm tra trước khi mở bơm.
  • Van phân phối chia dầu cho từng động tác; rò trong gây tụt tải và mất lực một hướng.
  • Dầu sạch, dầu mát và hệ kín là ba trụ cột của bảo dưỡng thủy lực.
  • Luôn xả gió sau khi mở hệ để bảo vệ bơm khỏi xâm thực.

Người viết

Phạm Đức Thắng

Phạm Đức Thắng chuyên phần gầm, xích và hệ thống di chuyển, quay toa của máy xúc. Anh viết về cấu tạo hệ thống, mô tơ di chuyển và quay toa, cùng cách bảo vệ bộ gầm khỏi hao mòn.

Phụ tùng liên quan

Đúng bộ phận nói đến trong bài — gửi đời máy hoặc mã bơm để đối chiếu.

Sản phẩm liên quan

Câu hỏi thường gặp

Hệ thống thủy lực máy xúc hoạt động theo nguyên lý nào?

Bơm chính hút dầu từ thùng và nén lên áp cao. Dầu qua van phân phối tới xy lanh và mô tơ để tạo lực, rồi hồi qua lọc và két mát về thùng. Đó là một vòng tuần hoàn khép kín lặp lại liên tục khi máy chạy.

Vì sao máy xúc yếu dần dù động cơ vẫn khỏe?

Thường do ruột bơm mòn làm dầu lọt nội bộ, hoặc bộ điều tiết lệch. Lọc tắc và dầu sai độ nhớt cũng gây yếu tương tự. Nên đo kiểm trước khi kết luận để không thay nhầm chi tiết.

Van phân phối tổng có vai trò gì?

Nó là ngã tư chia dầu áp cao cho từng cơ cấu như ben, tay, gàu và quay toa. Mỗi con trượt phụ trách một động tác và cho phép làm nhiều việc cùng lúc. Khi van rò trong, máy tụt tải hoặc mất lực một hướng.

Có cần xả gió sau khi thay dầu hoặc sửa bơm không?

Có, đây là bước gần như bắt buộc. Không khí kẹt trong dầu gây xâm thực và phá bơm từ bên trong. Hãy mồi dầu và xả gió đủ bước trước khi cho máy làm nặng.

Nên chọn phụ tùng thủy lực chính hãng hay hàng thay thế?

Hàng chính hãng bền và khớp chuẩn nhưng giá cao hơn đáng kể. Hàng thay thế tốt tiết kiệm hơn nếu chọn đúng nguồn uy tín và đúng đời máy. Với cụm chịu áp cao như ruột bơm, hãy ưu tiên vật liệu và dung sai tốt.

Bài viết liên quan

Phụ tùng gầm máy xúc: xích, bánh sao, con lăn, bánh dẫn hướng, lò xo căng xích, gầu và răng gầuHiểu về máy công trình & hệ thống

Thiết bị công tác thủy lực trên máy xúc: 6 loại thường dùng

Sáu loại thiết bị công tác thủy lực thường gặp trên máy xúc — gầu, búa, kìm, đầu cắt, khoan, khớp nối nhanh — và đường dầu, van, lưu lượng mỗi loại cần để chạy đúng.

Phạm Đức Thắng20 phút
Phân loại máy xúc: 4 nhóm cỡ máy và ứng dụng thực tếHiểu về máy công trình & hệ thống

Phân loại máy xúc: 4 nhóm cỡ máy và ứng dụng thực tế

Phân loại máy xúc theo bốn nhóm cỡ — mini, midi, cỡ tiêu chuẩn 20 tấn và cỡ lớn — theo vai trò thực tế, và cách cỡ máy đổi hệ thủy lực cùng phụ tùng hao mòn.

Phạm Đức Thắng15 phút

Cần đúng phụ tùng cho máy của bạn?

Gửi đời máy, mã bơm hoặc ảnh tem — đội kỹ thuật đối chiếu và báo giá.

Nhận báo giá