Bỏ qua đến nội dung chính

Chuyên phụ tùng xe cơ giới · Bơm thủy lực · Ruột bơm · Máy công trình

Hồ Chí Minh(+8428) 3898 2851
Hiểu về máy công trình & hệ thống

Hệ thống quay toa máy xúc: 7 điểm cấu tạo và cách bảo vệ

Đĩa ma sát, đĩa thép và vành răng quay toa máy xúc

Trả lời nhanh

Hệ thống quay toa máy xúc là cụm truyền động giúp phần thân trên xoay trên khung gầm. Nó gồm mô tơ quay, hộp số giảm tốc, vòng bi mâm quay và các van điều khiển. Khi bốn bộ phận này làm việc ăn khớp, toa quay êm, dừng gọn và không trôi. Giữ dầu sạch, bôi trơn mâm quay đều và lái nhẹ tay là ba việc kéo dài tuổi thọ cụm quay.

Hệ thống quay toa máy xúc là cụm truyền động cho phép phần thân trên xoay tròn trên khung gầm bên dưới. Nó gồm bốn nhóm chính: mô tơ quay, hộp số giảm tốc, vòng bi mâm quay và các van điều khiển dòng dầu. Khi cả bốn làm việc ăn khớp, toa quay êm, tăng tốc đều, dừng lại gọn và đứng yên trên dốc mà không trôi. Bài này giải thích từng bộ phận làm gì, chúng phối hợp ra sao, và những thói quen đơn giản giúp cụm quay bền lâu.

Hệ thống quay toa máy xúc gồm những gì?

Hãy hình dung cụm quay như một chuỗi truyền lực. Dầu cao áp từ bơm đi qua van, đẩy mô tơ quay xoay. Mô tơ quay nhanh nhưng lực yếu, nên nó nối vào hộp số giảm tốc để đổi tốc độ cao thành lực lớn. Trục ra của hộp số mang một bánh răng nhỏ, ăn khớp với vành răng trong của mâm quay. Mâm quay chính là vòng bi lớn nối thân trên với gầm dưới. Khi bánh răng đẩy vành răng, cả thân trên xoay theo.

Bốn nhóm này không rời nhau. Hỏng một chỗ thường kéo theo chỗ khác. Vì vậy khi chẩn đoán, người thợ nhìn cả cụm chứ không chỉ một món.

Mô tơ quay toa làm nhiệm vụ gì

Mô tơ quay là nơi biến áp suất dầu thành chuyển động xoay. Trên đa số máy xúc thủy lực, đây là mô tơ piston hướng trục, họ van như K3V hay K5V đi cùng dòng bơm quen thuộc. Bên trong có khối xi lanh, các piston và một đĩa nghiêng. Dầu vào đẩy piston, piston đạp vào đĩa, sinh mô men xoay.

Mô tơ quay chạy tốt thì lực đề pa gọn, quay đều và không hụt giữa chừng. Khi phớt trong mòn hoặc khe hở piston rộng, dầu lọt nội bộ, lực yếu đi và mô tơ nóng hơn bình thường. Nếu bạn nghi mô tơ có vấn đề, hãy so sánh cụm mô tơ quay toa theo đúng đời máy trước khi quyết định mở máy.

Hộp số giảm tốc và vành răng

Hộp số giảm tốc nằm ngay dưới mô tơ, thường là bộ bánh răng hành tinh. Nó nhận vòng quay nhanh của mô tơ và trả ra vòng quay chậm nhưng lực rất lớn ở trục cuối. Nhờ vậy một mô tơ nhỏ gọn vẫn đủ sức xoay cả thân máy nặng cùng cần, tay gầu và tải.

Trong hộp số có dầu bánh răng riêng, tách khỏi dầu thủy lực chính. Dầu này bôi trơn các bánh răng hành tinh và bạc. Nếu dầu cạn hoặc bẩn, bánh răng mòn nhanh, phát ra tiếng rít hoặc tiếng lạo xạo khi quay. Trục ra mang bánh răng nhỏ, và bánh răng này phải luôn đủ mỡ ở chỗ ăn khớp với vành răng mâm quay.

Vòng bi mâm quay: trái tim của cụm quay

Vòng bi mâm quay, hay còn gọi là bạc đạn mâm quay, là chi tiết gánh toàn bộ trọng lượng thân trên. Nó là một vòng bi cỡ lớn có hai vành: vành ngoài bắt vào một phần, vành trong bắt vào phần kia, giữa là bi hoặc con lăn. Một trong hai vành có xẻ răng để bánh răng hộp số ăn vào.

Vì mâm quay vừa đỡ tải nặng vừa chịu lực nghiêng khi máy với xa, nó mòn dần theo thời gian. Khi mòn, khe hở lớn lên, thân máy bắt đầu rơ. Đây là chi tiết đắt và mất công thay, nên bảo dưỡng đúng cách rất đáng công.

Van chống trôi và van an toàn

Cụm quay có vài van nhỏ nhưng quan trọng. Van an toàn giới hạn áp suất khi bạn dừng quay đột ngột, bảo vệ mô tơ khỏi cú sốc áp. Van chống trôi giữ dầu hai phía mô tơ cân bằng khi máy đứng trên dốc, để thân trên không tự trôi xuống.

Khi van an toàn yếu, cú dừng quay nghe cứng và giật. Khi van chống trôi rò, đứng trên dốc mà toa từ từ xoay theo trọng lực. Hai dấu hiệu này dễ nhầm với mô tơ yếu, nên cần kiểm tra bình tĩnh trước khi kết luận.

Phanh quay toa hoạt động thế nào

Nhiều máy có phanh đĩa nằm trong mô tơ quay, kiểu phanh thường đóng. Khi bạn không gạt cần, lò xo ép các đĩa lại giữ toa đứng yên. Khi bạn gạt cần quay, một dòng dầu nhỏ nhả phanh ra trước khi mô tơ bắt đầu xoay.

Phanh này giữ máy khỏi lắc lư khi đứng yên và khi di chuyển trên đường. Nếu dầu nhả phanh bị nghẽn, phanh nhả chậm, quay thấy nặng lúc khởi động. Nếu đĩa phanh mòn, đứng trên dốc toa không giữ chắc.

Đường dầu nuôi cụm quay

Cụm quay dùng chung nguồn dầu với các cơ cấu khác của máy. Dầu bẩn hoặc dầu xuống cấp ảnh hưởng trực tiếp tới mô tơ quay và các van. Hạt mài trong dầu làm xước piston, kẹt con trượt van, và mài mòn bơm. Vì thế lọc dầu và chất lượng dầu là nền tảng cho cả cụm quay lẫn cụm bơm.

Nếu bạn đang rà soát sức khỏe thủy lực tổng thể, nên xem cả nhóm phụ tùng bơm thủy lực đi kèm, vì bơm yếu cũng làm quay toa hụt lực dù mô tơ còn tốt. Nhiều ca quay yếu thực ra bắt nguồn từ đầu nguồn dầu chứ không phải ở mô tơ.

Cách cụm quay phối hợp khi bạn quay toa

Khi bạn gạt cần, van chính mở đường dầu tới mô tơ. Cùng lúc, dầu nhả phanh. Mô tơ bắt đầu xoay, kéo hộp số, hộp số kéo bánh răng, bánh răng đẩy vành mâm quay. Toàn bộ thân trên xoay theo. Khi bạn buông cần, van đóng, phanh siết lại, và van an toàn hấp thụ phần quán tính còn dư.

Chuỗi này diễn ra trong tích tắc. Một mắt xích trục trặc là cả chuỗi khựng. Đó là lý do cùng một triệu chứng như quay yếu lại có thể đến từ nhiều nguồn khác nhau.

Dấu hiệu vòng bi mâm quay mòn

Vòng bi mâm quay hỏng thường báo trước bằng cảm giác chứ không phải con số. Bạn có thể thấy thân máy rơ nhẹ khi đổi chiều, nghe tiếng cục cục ở vành mâm khi chịu tải, hoặc thấy khe hở giữa hai vành thay đổi khi nâng gầu lên xuống.

Một cách kiểm tra quen thuộc là để gầu chạm đất rồi ấn nhẹ để nhấc bánh xích trước lên, quan sát khe hở mâm quay. Nếu khe hở mở ra rõ, vòng bi đã mòn. Mỡ bắn ra đen kịt và lẫn mạt kim loại cũng là dấu hiệu xấu.

Dấu hiệu mô tơ quay yếu

Mô tơ quay yếu cho cảm giác đề pa chậm, quay lên dốc thấy đuối, và có khi nóng cụm mô tơ hơn hẳn phần còn lại. Đôi khi quay một chiều khỏe, chiều kia yếu, gợi ý phớt hoặc van bên trong có vấn đề.

Trước khi mở mô tơ, nên loại trừ nguyên nhân đơn giản: dầu, lọc, áp bơm, van an toàn. Quy trình từng bước có trong bài kiểm tra mô tơ quay toa, làm theo thứ tự để khỏi thay nhầm đồ. Thay mô tơ khi lỗi thật ra nằm ở van là chuyện hay gặp và rất tốn kém.

Tiếng kêu khi quay: đọc thế nào

Tai người thợ là dụng cụ chẩn đoán tốt. Tiếng rít the thé thường là thiếu dầu hộp số hoặc thiếu mỡ chỗ ăn răng. Tiếng lạo xạo đều theo vòng quay hay là bánh răng hoặc bi mâm quay mòn. Tiếng cục một cái khi đổi chiều thường là rơ, do khe hở răng hoặc mâm quay lớn.

Hãy nghe khi máy nguội và khi máy nóng, vì vài tiếng chỉ xuất hiện lúc dầu loãng ra. Ghi lại tiếng kêu đổi thế nào theo tải giúp khoanh vùng nhanh hơn.

Rơ và độ trễ khi đảo chiều

Một chút trễ khi đảo chiều là bình thường, nhưng rơ nhiều thì không. Rơ đến từ khe hở giữa bánh răng hộp số và vành mâm quay, hoặc từ bi mâm quay mòn. Khi rơ lớn, mỗi lần đổi chiều thân máy giật một cái, gầu rung, và mối hàn quanh mâm chịu thêm mỏi.

Đừng cố quay giật để bù rơ. Cách lái đó làm mọi khe hở rộng thêm nhanh. Xử lý gốc rễ tốt hơn là tập quen với tật xấu của máy.

Bôi trơn mâm quay đúng cách

Mỡ mâm quay bảo vệ cả đường lăn của bi lẫn chỗ ăn răng. Bơm mỡ theo lịch của nhà sản xuất, vừa bơm vừa quay toa chầm chậm để mỡ trải đều quanh vòng. Bơm một chỗ mà không quay thì nửa vòng bên kia vẫn khô.

Dùng đúng loại mỡ chịu tải nặng. Mỡ sai loại trôi mất khi máy nóng, để lại đường lăn khô. Nếu mỡ cũ đẩy ra có màu đen và sạn, hãy bơm cho tới khi mỡ mới sạch đùn ra hết.

Thay dầu hộp số giảm tốc

Dầu hộp số quay là loại dầu bánh răng riêng, và nó bẩn dần do mạt mài của bánh răng hành tinh. Thay dầu đúng kỳ giữ bánh răng và bạc bền. Khi xả dầu cũ, để ý màu và mạt: dầu xám ánh kim báo bánh răng đang mòn mạnh.

Đừng để hộp số thiếu dầu. Chỉ cần thiếu một thời gian ngắn, bánh răng hành tinh đã có thể sứt và tạo tiếng ồn vĩnh viễn. Kiểm tra mức dầu và tìm vết rò quanh mặt bích là việc nhanh mà đáng làm.

Thói quen lái giúp cụm quay bền

Cách bạn cầm cần quyết định tuổi thọ cụm quay nhiều hơn bạn tưởng. Vài thói quen đơn giản:

  1. Gạt cần mềm tay, tránh giật cần đột ngột cả khi bắt đầu lẫn khi dừng.
  2. Không quay với gầu đầy tải với xa hết tầm, vì lực nghiêng dồn lên mâm quay.
  3. Trên dốc, hạn chế để toa tự trôi rồi phanh gấp.
  4. Để máy ấm dầu trước khi làm việc nặng vào buổi sáng lạnh.
  5. Dừng quay trước khi chạm biên, đừng để mô tơ đập vào cữ.

Những việc nhỏ này giảm cú sốc lên mô tơ, van và vòng bi. Máy quen tay nhẹ luôn bền hơn máy bị lái thô.

Kiểm tra định kỳ cụm quay toa

Lịch kiểm tra đều đặn giúp bắt lỗi sớm khi còn rẻ. Mỗi ca, nghe tiếng lạ và để ý toa có trôi trên dốc không. Mỗi tuần, bơm mỡ mâm quay và soi vết rò quanh mô tơ, hộp số. Định kỳ dài hơn, kiểm tra khe hở mâm quay và thay dầu hộp số.

Nếu máy đã có triệu chứng quay yếu, đừng bỏ qua. Bài quay toa yếu đi qua các nguyên nhân theo thứ tự từ dễ tới khó, giúp bạn không thay nhầm bộ phận đắt tiền. Ghi nhật ký bảo dưỡng đơn giản cũng giúp thấy xu hướng xấu sớm.

Bảng tra nhanh triệu chứng và nguyên nhân

Bảng dưới gom vài triệu chứng hay gặp và hướng nghĩ đầu tiên. Đây là gợi ý khoanh vùng, không thay cho việc kiểm tra thực tế trên máy của bạn.

Triệu chứng Nghĩ tới trước Việc nên làm
Quay đề pa chậm, đuối Bơm yếu, dầu, van an toàn, mô tơ Kiểm tra dầu và áp trước
Toa trôi trên dốc Van chống trôi, phanh quay Soi van và đĩa phanh
Rơ mạnh khi đổi chiều Mòn răng, mòn mâm quay Đo khe hở mâm
Tiếng rít khi quay Thiếu dầu hộp số, thiếu mỡ Thêm dầu, bơm mỡ
Quay nặng lúc khởi động Phanh nhả chậm Kiểm tra dầu nhả phanh

Hàng chính hãng hay hàng thay thế

Với cụm quay, chọn hàng chính hãng hay hàng thay thế tùy vào chi tiết và ngân sách. Vòng bi mâm quay và bánh răng chịu tải nặng thì chất lượng vật liệu rất quan trọng, nên nhiều chủ máy ưu tiên đồ tốt cho các món này. Phớt và gioăng thì hàng thay thế chất lượng ổn thường đủ dùng.

Theo tài liệu kỹ thuật của Kobelco, khe hở và lịch bảo dưỡng của cụm quay được đặt ra để giữ tải phân bố đều trên vòng bi. Bám theo hướng dẫn của nhà sản xuất giúp bạn so sánh phụ tùng công bằng hơn, dù chọn hàng chính hãng hay hàng thay thế.

Khi nào nên sửa, khi nào nên thay

Không phải lỗi nào cũng cần thay cả cụm. Phớt rò, van kẹt hay thiếu mỡ thường sửa được với chi phí vừa phải. Nhưng khi vòng bi mâm quay đã rơ nhiều hoặc bánh răng sứt sâu, sửa chắp vá thường không bền.

Cân nhắc tuổi máy, giờ làm việc và giá phụ tùng. Chi phí dao động theo tình trạng thực tế và nguồn hàng, nên xin báo giá đúng đời máy trước khi quyết. Sửa đúng bệnh rẻ hơn thay nhầm nhiều lần.

Đặt phụ tùng cụm quay toa

Nếu cụm quay của bạn đang có dấu hiệu yếu hoặc rơ, hãy xác định đúng bộ phận trước khi mua. Xem danh mục mô tơ quay toa theo đời máy để so sánh, và liên hệ đội kỹ thuật của chúng tôi nếu cần tư vấn chọn đúng phụ tùng cho máy của bạn.

Điểm chính

  • Cụm quay gồm mô tơ quay, hộp số giảm tốc, vòng bi mâm quay và các van, làm việc như một chuỗi truyền lực.
  • Một triệu chứng như quay yếu có thể đến từ nhiều nguồn, nên chẩn đoán cả cụm chứ đừng chỉ nhìn một món.
  • Dầu sạch và lọc tốt là nền tảng cho cả mô tơ quay lẫn bơm thủy lực.
  • Bơm mỡ mâm quay vừa bơm vừa quay chậm để mỡ trải đều quanh vòng.
  • Lái nhẹ tay, tránh giật cần và không quay tải nặng với xa hết tầm giúp cụm quay bền.
  • Sửa đúng bệnh, kiểm tra theo thứ tự từ dễ tới khó, rẻ hơn thay nhầm bộ phận đắt tiền.

Người viết

Phạm Đức Thắng

Phạm Đức Thắng chuyên phần gầm, xích và hệ thống di chuyển, quay toa của máy xúc. Anh viết về cấu tạo hệ thống, mô tơ di chuyển và quay toa, cùng cách bảo vệ bộ gầm khỏi hao mòn.

Phụ tùng liên quan

Đúng bộ phận nói đến trong bài — gửi đời máy hoặc mã bơm để đối chiếu.

Sản phẩm liên quan

Câu hỏi thường gặp

Hệ thống quay toa máy xúc gồm những bộ phận chính nào?

Cụm quay gồm mô tơ quay, hộp số giảm tốc, vòng bi mâm quay và các van điều khiển. Dầu cao áp đẩy mô tơ, hộp số đổi tốc thành lực, rồi bánh răng ăn vào vành mâm quay để xoay thân trên. Bốn nhóm này làm việc ăn khớp thì toa quay êm và dừng gọn.

Vì sao máy đứng trên dốc lại tự trôi toa?

Thường là do van chống trôi rò hoặc phanh quay yếu. Van chống trôi giữ dầu hai phía mô tơ cân bằng để thân trên đứng yên trên dốc. Khi van rò hoặc đĩa phanh mòn, trọng lực kéo toa xoay từ từ.

Làm sao biết vòng bi mâm quay đã mòn?

Dấu hiệu là thân máy rơ khi đổi chiều, có tiếng cục ở vành mâm khi chịu tải, và khe hở giữa hai vành thay đổi khi nâng hạ gầu. Mỡ đẩy ra đen và lẫn mạt kim loại cũng báo vòng bi đang mòn. Nên đo khe hở mâm để xác nhận.

Quay toa yếu có phải luôn do mô tơ hỏng?

Không hẳn. Quay yếu có thể đến từ dầu bẩn, lọc nghẹt, bơm yếu hay van an toàn trước khi tới mô tơ. Nên kiểm tra theo thứ tự từ dễ tới khó để tránh thay nhầm bộ phận đắt tiền.

Bao lâu nên bơm mỡ và thay dầu hộp số quay?

Hãy theo lịch của nhà sản xuất cho từng đời máy, vì mốc thời gian khác nhau. Khi bơm mỡ mâm quay nên vừa bơm vừa quay chậm để mỡ trải đều. Khi thay dầu hộp số, để ý màu và mạt để đánh giá độ mòn bánh răng.

Bài viết liên quan

Phụ tùng gầm máy xúc: xích, bánh sao, con lăn, bánh dẫn hướng, lò xo căng xích, gầu và răng gầuHiểu về máy công trình & hệ thống

Thiết bị công tác thủy lực trên máy xúc: 6 loại thường dùng

Sáu loại thiết bị công tác thủy lực thường gặp trên máy xúc — gầu, búa, kìm, đầu cắt, khoan, khớp nối nhanh — và đường dầu, van, lưu lượng mỗi loại cần để chạy đúng.

Phạm Đức Thắng20 phút
Phân loại máy xúc: 4 nhóm cỡ máy và ứng dụng thực tếHiểu về máy công trình & hệ thống

Phân loại máy xúc: 4 nhóm cỡ máy và ứng dụng thực tế

Phân loại máy xúc theo bốn nhóm cỡ — mini, midi, cỡ tiêu chuẩn 20 tấn và cỡ lớn — theo vai trò thực tế, và cách cỡ máy đổi hệ thủy lực cùng phụ tùng hao mòn.

Phạm Đức Thắng15 phút

Cần đúng phụ tùng cho máy của bạn?

Gửi đời máy, mã bơm hoặc ảnh tem — đội kỹ thuật đối chiếu và báo giá.

Nhận báo giá